Dissosiasiya nədir?
Mütəxəssislər bildirirlər ki, dissosiasiya – insanın şüuru, yaddaşı, hissləri və ya özünü qavrama hissi arasında müvəqqəti ayrılma yaranması ilə xarakterizə olunan psixoloji bir vəziyyətdir. Bu zaman insan sanki özünü, yaşadıqlarını və ya ətraf mühiti bir qədər uzaqdan müşahidə edirmiş kimi hiss edə bilər. Dissosiasiya çox vaxt beynin güclü stress, qorxu və ya travmatik vəziyyətlərə qarşı qoruyucu reaksiyası kimi ortaya çıxır.
Dissosiasiya zamanı insan özünü reallıqdan bir qədər uzaqlaşmış kimi hiss edə bilər. Bəzən hadisələr sanki yuxu kimi yaşanır, zamanın necə keçdiyi tam xatırlanmaya bilər və ya insan öz bədəninə və düşüncələrinə yadlaşmış kimi hiss edə bilər. Bu vəziyyət qısa müddətli və keçici ola bilər, lakin bəzi hallarda daha uzun davam edərək gündəlik həyat fəaliyyətlərinə təsir göstərə bilər.
Əslində yüngül dissosiasiya gündəlik həyatda da baş verə bilər. Məsələn, uzun müddət düşüncəyə dalmaq, avtomatik şəkildə bir işi görmək və ya bir anlıq “harada olduğunuzu unutmaq” kimi hallar da dissosiativ təcrübələrə nümunə sayıla bilər.
Əlamətlər
Dissosiasiyanın ən çox müşahidə olunan əlamətləri bunlardır:
-
Özünü və ya bədənini kənardan izləyirmiş kimi hiss etmək
-
Ətraf mühitin qeyri-real və ya “yuxu kimi” görünməsi
-
Yaddaş boşluqları və bəzi hadisələri xatırlamaqda çətinlik
-
Zamanın necə keçdiyini hiss etməmək
-
Emosional uzaqlaşma və hisslərin zəifləməsi
Bu əlamətlər ortaya çıxdıqda insan özünü bir qədər çaşqın və ya reallıqdan uzaqlaşmış kimi hiss edə bilər.
Nədən yaranır?
Psixoloqlar bildirirlər ki, dissosiasiyanın yaranmasında bir neçə əsas faktor rol oynaya bilər:
-
Güclü stress və ya travmatik hadisələr
-
Uşaqlıq dövründə yaşanan psixoloji sarsıntılar
-
Uzun müddət davam edən emosional gərginlik
-
Qorxu və ya təhlükə hissi yaradan vəziyyətlər
-
Bəzi psixoloji pozuntular və ya ağır narahatlıq halları
Beyin bu hallarda özünü qorumaq üçün müəyyən dərəcədə “ayrılma” mexanizmi yarada bilər.
Dissosiasiya ilə necə mübarizə aparmaq olar?
Mütəxəssislərin tövsiyə etdiyi üsullar bunlardır:
Reallığa fokuslanma məşqləri: Nəfəsə diqqət etmək, ətrafdakı səsləri və ya obyektləri şüurlu şəkildə hiss etmək insanı “indiki ana” qaytara bilər.
Stressin azaldılması: Meditasiya, gəzinti və fiziki aktivlik emosional gərginliyi azaldır.
Yuxu və gündəlik rejim: Kifayət qədər istirahət və balanslı gündəlik rejim psixoloji sabitliyə kömək edir.
Dəstək almaq: Psixoloq və ya psixoterapevtlə danışmaq dissosiasiyanın səbəblərini anlamağa və idarə etməyə kömək edə bilər.
Emosiyaları ifadə etmək: Duyğuları gizlətmək əvəzinə yazmaq, danışmaq və ya yaradıcı fəaliyyətlərlə ifadə etmək faydalı ola bilər.
