Özünə zərər vermək psixi pozuntudur?
Özünə zərər vermək (özünü kəsmək, yandırmaq, vurmaq və ya başqa formada bədənə qəsdən xəsarət yetirmək) çox vaxt insanların düşündüyü kimi diqqət çəkmək üçün edilən davranış deyil. Əksər hallarda bu, insanın dözülməsi çətin olan emosional ağrı, gərginlik və ya daxili sıxıntı ilə mübarizə aparmağa çalışdığını göstərən ciddi bir siqnaldır.
Özünə zərər vermək təkbaşına psixi pozuntu hesab edilmir. Lakin bu davranış depressiya, narahatlıq pozuntuları, travma sonrası stres pozuntusu (PTSP), şəxsiyyət pozuntuları və digər psixi sağlamlıq problemləri ilə əlaqəli ola bilər. Buna görə də bu davranış mütləq peşəkar qiymətləndirmə tələb edir.
Özünə zərər vermənin arxasında hansı səbəblər ola bilər?
Güclü emosional ağrını azaltmaq istəyi
Bəzi insanlar emosional yükü fiziki ağrı ilə əvəz etməyə çalışırlar. Bu, qısamüddətli rahatlıq hissi yaratsa da, problemi həll etmir.
Duyğuları ifadə etməkdə çətinlik
Kədər, qəzəb, utanc və ya ümidsizlik hisslərini sözlə ifadə edə bilməyən insanlar bəzən bu hissləri davranışları ilə göstərirlər.
Keçmiş travmaların təsiri
Uşaqlıq travmaları, zorakılıq, itki və ya uzunmüddətli emosional çətinliklər özünə zərər vermə riskini artıra bilər.
Özünü cəzalandırmaq düşüncələri
Bəzi insanlar özlərini günahkar və ya dəyərsiz hiss etdikləri üçün özlərinə zərər verə bilərlər.
Davamlı stress və psixoloji gərginlik
Uzun müddət yığılan emosional yük sağlam yollarla idarə olunmadıqda bu cür davranışlara səbəb ola bilər.
Hansı əlamətlər diqqət tələb edir?
- Bədəndə tez-tez yaranan izlər, kəsiklər və ya yanıqlar
- Yaraları gizlətmək üçün həmişə uzunqol paltar geyinmək
- Özünü dəyərsiz və ya ümidsiz hiss etdiyini tez-tez ifadə etmək
- İnsanlardan uzaqlaşmaq və tənhalığa üstünlük vermək
- Emosional dəyişikliklərin və qıcıqlanmanın artması
- Özünə zərər vermə davranışının təkrarlanması
Niyə bu davranışı görməməzlikdən gəlmək olmaz?
Özünə zərər vermək insanın ciddi emosional yük daşıdığını göstərə bilər. Vaxtında dəstək alınmadıqda bu davranış təkrarlana, gündəlik həyata mənfi təsir göstərə və daha ciddi psixi sağlamlıq problemləri ilə yanaşı inkişaf edə bilər.
“Heç nə olmayıb”, “keçər”, “özünü ələ al” kimi yanaşmalar problemin həllinə kömək etmir. Əksinə, insanın özünü daha da anlaşılmamış hiss etməsinə səbəb ola bilər.
Psixiatra müraciət etmək nə deməkdir?
Psixiatra müraciət etmək zəiflik deyil, öz sağlamlığınıza məsuliyyətlə yanaşmaqdır. Psixiatr bu davranışın arxasında duran səbəbləri qiymətləndirir, emosional vəziyyəti analiz edir və fərdi ehtiyaclara uyğun müalicə planı hazırlayır.
Bu plan aşağıdakıları əhatə edə bilər:
🔹 Psixi vəziyyətin peşəkar qiymətləndirilməsi
🔹 Psixoterapiya və psixoloji dəstək
🔹 Emosiyaları sağlam şəkildə idarə etmə bacarıqlarının inkişafı
🔹 Zəruri hallarda dərman müalicəsi
Unutmayın: Özünə zərər vermək insanın diqqətə, anlayışa və peşəkar dəstəyə ehtiyacı olduğunu göstərən vacib bir siqnaldır. Vaxtında atılan addımlar həm psixi sağlamlığın qorunmasına, həm də həyat keyfiyyətinin yaxşılaşmasına kömək edə bilər.
